Ga mee op pad in de Tuinstad: Amsterdam-Noord

Terwijl er in de jaren vijftig druk gebouwd werd aan de westelijke tuinsteden, daagde het besef dat er een andere aanpak nodig was om de woningnood de baas te kunnen. De regering riep de Commissie Hoogbouw-Laagbouw in het leven, en die naam verraadt al een beetje in welke richting de oplossing werd gezocht. In onze wandeling door Noord bezoeken we een van de eerste resultaten van het werk van die commissie: het plan Van Gool.

Een nieuwe architect, een nieuw geluid
Architect Frans van Gool won begin jaren zestig een prijsvraag om in Noord naar eigen inzicht een complex van ruim 1000 woningen te bouwen, een zeldzame luxe in een tijd die van de bouwvoorschriften was vergeven. Van Gool, die “gecoiffeerd” was met de uitnodiging voor de prijsvraag, wilde duidelijk wat anders dan de generatie architecten voor hem. Hij wilde bewust grootstedelijk bouwen, en de kleinschaligheid van de westelijke tuinsteden achter zich laten. “Een onsamenhangende ruimte”, is zijn oordeel over die bouwstijl, “een bepaalde hoeveelheid lucht cq wind”. Hij was duidelijk niet zo gecharmeerd van de prestaties van zijn voorgangers.

Het Hoogt
Van Gool had een paar jaar eerder met een stel forse galerijflats in Osdorp bewezen dat hij grootstedelijk kon bouwen. In Noord krijgt hij de vrije hand en kan hij zijn ideeën ruim baan geven. Het resultaat is Het Hoogt. Het is beter bekend als Plan Van Gool, al wilde hij zelf niet dat het zo genoemd werd om de relaties in zijn architectenbureau werkbaar te houden.

Het plan bestaat uit meanderende, “ultra-homogene” blokken, die door luchtbruggen op de derde verdieping met elkaar zijn verbonden. Hij deed later nogal nonchalant over deze vondst: “het lag voor de hand, je kon ze zo kopen”. Achteraf is het wel de blikvanger van het project geworden. De galerij op de derde verdieping is breed genoeg om er met de bakkerskar op te kunnen.

Anoniem en vrij
Alle blokken hebben dezelfde strakke gevels, die Van Gool met overigens enige moeite goedgekeurd kreeg. Hier zit een uitgesproken idee over grootstedelijkheid achter: pas in anonimiteit kan het individu volledig vrij zijn, in een gebouw dat niets van hem of haar verwacht.

De blokken staan niet zoals in West aan minutieus vormgegeven straten, maar liggen verspreid in een soort parklandschap. Een eerste begin van de strikte functiescheiding die we later in de Bijlmer gaan zien, is hier ook al aanwezig. Auto’s worden apart gehouden op parkeerterreinen en mogen het verdere woongebied niet in.

Het grote plaatje
Hoe past dit plan in de algemene trends van de sociale woningbouw in die tijd? Hoe verhoudt het zich tot de andere bouwactiviteiten rond het Buikslotermeerplein? Hoe kreeg Van Gool zijn plan uiteindelijk door de commissie? Loop met ons mee door Noord en je hoort de antwoorden.

Tekst: Kees Knobbe

Online documentaire over het Plan Van Gool:

Heerlijk anoniem – Wonen in het Plan van Gool from Story Film Amsterdam on Vimeo.


Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Uitgelicht

Presentatie Coalitie-akkoord


van Eesteren Museum