Kliekjes zonder beestjes met de vliegenkast

Een langgekoesterde wens is in vervulling gegaan; het Van Eesteren Museum heeft een vliegenkast. Wouter de Back, vrijwilliger van het eerste uur, zag hem hangen op het balkon van de buren. ‘Het viel wel op, zo’n ouderwets ding in Nieuw Sloten.’ Toen hij in de gaten kreeg dat de buren verhuisden, snelde hij naar de straatkant en kon de kast nog net voor de vuilniswagen wegslepen.

Mevrouw Zaagsma is de betreffende buurvrouw. We bellen haar op in haar aanleunwoning. Ze vindt het leuk als we haar vertellen dat de vliegenkast nu een plekje heeft in de museumwoning. ‘We hadden een vrij kleine koelkast. Toen we 20 jaar geleden in Sloten kwamen wonen, heeft mijn man die vliegenkast getimmerd. We legden er vooral groente en fruit in. Melk en vleeswaren gingen in de koelkast.’ Het fenomeen vliegenkast kende ze nog uit haar jeugd op de Spaarndammerdijk. ‘Je kon ze overal op het balkon zien hangen.’

Natuurlijke koelkast
Wat is een vliegenkast? Het lijkt zo vanzelfsprekend: melk, vlees en groente houd je goed in de koelkast. Maar tot ver in de twintigste eeuw bewaarden bewoners bederfelijke waar in een vliegenkast.

De meeste mensen hingen hun vliegenkast op het balkon. Daar hing hij in de schaduw en luchtcirculatie hield het voedsel koel. Door het horrengaas konden vliegen niet bij het eten komen. Bovendien had je zo geen etensgeurtjes in huis. Wie een ‘koele kamer’ had, zoals in de museumwoning, hing de vliegenkast daar. De meeste mensen timmerden hun eigen vliegenkast, maar ze waren ook kant-en-klaar te koop.

Wat bewaarde je in een vliegenkast? Eigenlijk alles wat wij tegenwoordig in de koelkast bewaren. Boter, kaas, vlees en vleeswaren, groente en fruit, open potjes en kliekjes. Een vliegenkast houdt wel insecten tegen maar geen bacteriën. Veel producten zijn zonder koeling maar één à twee dagen houdbaar. Gelukkig kwamen de melkboer en de groenteboer dagelijks aan de deur. Als het buiten vroor kon je de vliegenkast niet gebruiken, tenzij je ijsblokjes wilde.

Het einde van de vliegenkast
Met de introductie van de huishoudkoelkast verdween de vliegenkast langzaam van het balkon. In vergelijking met het buitenland kwam de verkoop van koelkasten in Nederland heel traag op gang. In 1957 hadden 10 van de 1000 Nederlanders een elektrische koelkast in huis terwijl het Europese gemiddelde lag op 55, met Zweden aan kop met 187 koelkasten op 1000 inwoners. In de VS was de verkoop van de huishoudkoelkast al in de jaren 30 begonnen en beschikte in 1950 meer dan 90% van de huishoudens in de stad over een koelkast.

De aanschafprijs was een belangrijke belemmering; in 1950 betaalde je voor een kleine koelkast 645 gulden; de helft van het modale besteedbare jaarinkomen. Als in 1962 de weeldebelasting wordt afgeschaft, begint de koelkast aan een opmars in ons land. Tien jaar later heeft 75% van de huishoudens een Philips, Bauknecht of Elektrolux staan. Vooral de zegeltjesactie van Albert Heijn heeft hieraan bijgedragen; ineens kostte een koelkast nog maar 252 gulden. Tussen 1962 en 1974 spaarden 145.000 klanten zo een koelkast bij elkaar.

Toch is de financiële situatie niet de hoofdreden voor de trage introductie van de koelkast. Sociologen vermoeden dat een reden kan zijn dat Nederlanders gehecht waren aan de traditionele methoden zoals wecken, de kelder en… de vliegenkast.


Bezoek de museumwoning!

De museumwoning in Slotermeer maakt deel uit van het Van Eesteren Museum. De woning is teruggebracht in de staat van het bouwjaar 1952. Dankzij een overweldigend aanbod uit de buurt is de museumwoning ingericht met meubels en huisraad uit de jaren vijftig. De verlanglijst van de woning wordt binnenkort weer ge-updated.

U kunt de Museumwoning van het Van Eesteren Museum elke vrijdag bezoeken van 15.00 tot 17.00 uur in de Freek Oxstraat 27-huis (om de hoek bij het museum). Tickets kunt u in het museum kopen of via de online kaartverkoop.

Uitgelicht

Vaartocht Van Eesteren Museum door Amsterdam Nieuw-West. Foto: Marjori Hong (www.gefladder.nl).Verkoop Tussen Kunst & Vintage. Vrijwilliger Jennifer toont telefoon. Foto: Anna Ietswaart.


van Eesteren Museum