Verslag: Fietstocht Heilige Huisjes

Op deze winterse middag was een groep van veertien fietsers bereid nattigheid en kou te weerstaan om een aantal bijzondere kerkgebouwen in Amsterdam Nieuw-West te bekijken. Onze gids, architectuurhistoricus Jasmin Šporer, zette er flink de vaart in om op tijd bij de eerste van oorsprong Rooms-katholieke kerk te zijn: de Sint-Catharina, in 1954 gebouwd door architecten Evers en Sarlemijn.

Voordat we de kerk binnen gingen liet Jasmin ons zien hoe de wijk was opgezet. Daarbij werd een plan uit 1932 getoond, waarop een vierkant blok met stroken woningbouw werd doorsneden door groenstroken. In deze groene stroken waren de verschillende kerken en bijbehorende scholen bedacht. De begroeide lanen dienden als recreatieve plek voor de bewoners waar het licht en de ruimte de wijk binnen konden dringen. Tevens vervulden de kerken een sociaal-culturele rol, een plek van samenkomst. Bars en bioscopen waren (nog) helemaal niet nodig. En behalve dat, zorgden ze ook voor variatie in de bouwstijl. De kerk was het ‘landmark’ van het AUP.

De Sint-Catharinakerk
De Sint-Catharinakerk is een bakstenen gebouw met een traditionele uitstraling, gebaseerd op de vroegchristelijke periode. Het heeft een basilicale opbouw ( een breed middenschip met 2 lagere zijbeuken) waarbij  het licht door hoge ramen de centrale ruimte binnenvalt. Een feestelijke kerstboom straalt ons toe bij binnenkomst, de Syrisch-orthodoxe gemeente heeft afgelopen week het Kerstfeest gevierd.

Goed zichtbaar is de oorspronkelijke indeling. De banken staan nog op dezelfde plek in de richting van het verhoogde altaar. Het doxaal versierd met gordijnen is door de huidige gebruiker toegevoegd samen met de kleurrijke schilderingen. Altijd leuk dat een aantal van de geïnteresseerden uit de fietsgroep uit de buurt komt. Er was zelfs iemand uit de groep gedoopt in de aangebouwde doopkapel, helaas is deze momenteel in gebruik als rommelhok.

De Hoeksteen
We stappen weer op de fiets naar de volgende kerk. De Hoeksteen is een totaal ander gebouw in 1963 gebouwd door architect Zanstra voor de Hervormde gemeente. Een moderne, strakke vormgeving: geen tierelantijnen. Toch staat ook dit gebouw in de traditie van kerkenbouwgeschiedenis, we kunnen dit volgens Jasmin een ‘hallekerk’ noemen, het middenschip en de zijbeuken zijn even hoog. Hij vertelt ons dat een grote stalen kerktoren helaas door bouwvalligheid in de jaren ’80 het veld heeft moeten ruimen. De eigenlijke kerkruimte bevindt zich op de verdieping en op de begane grond is een ontmoetingscentrum dat geheel met glas is bekleed om zo toegankelijk mogelijk te zijn.

Na het beklimmen van de trap sta je in  een prachtige lichte, hoge ruimte met strakke vormen. De drie gewelven zijn gemaakt in beton. Jammer genoeg is van de originele meubels en indeling niet veel meer over. De plaats van de betonnen preekstoel laat nog zien hoe de kerk werd gebruikt. In een verlaagd deel was plaats voor een avondmaaltafel waar een glaskunstwerk aan weerszijde de ruimte een sacrale sfeer moest geven. Boven de trap bevindt zich een groot orgel dat niet vaak zal worden bespeeld, op een podium staat het instrumentarium voor een drumband uitgestald.

Onze Lieve Vrouwe van Lourdes
De volgende kerk bevindt zich midden in het indertijd betwiste nieuwbouwdorp van architect Rob Krier (1999). Hij heeft Onze Lieve Vrouwe van Lourdes, van architect Granpré Molière uit 1956 als uitgangspunt gebruikt voor de wijk. Deze kerk ademt met een deel van het ‘zusterhuis’, nu kinderdagverblijf, nog de oude sfeer. Het is een traditioneel gebouw, evenals de andere katholieke kerk gebaseerd op de romaanse stijl.

Het gebouw heeft een aantal moderniseringen ondergaan, zoals een betegelde vloer en marmeren traptreden, maar het merendeel is origineel. Ondanks dat het om een katholiek kerkgebouw gaat, is de kerk in opzet sober te noemen. Wel zijn de doopvont, het tabernakel en een kruis boven het altaar zeer fraaie attributen. De kerk heeft natuurlijk een Mariakapel maar geen doopkapel, die zou ter plekke van een dichtgemetselde nis zijn bedacht.

De Olijftak
De laatst bezochte kerk, de Olijftak, was weer voor de protestanten gebouwd door architect Sijmons. Deze heeft de vorm van een zeshoek met op het dak een koperen klokkenstoel, inmiddels zonder klok, en bijzondere piramiden die het zonlicht binnenlaten. Jasmin wijst ons erop dat dit de enige kerk is met een ruim plein rondom waarvoor de huizen aan de overkant zelfs een stuk naar achteren zijn geplaatst. In dit geval geen school van protestante huize maar een openbare school.

We worden vriendelijk ontvangen door de imam die ons vertelt hoe de dienst plaatsvindt. De ruimte is in oorsprong sober uitgevoerd waardoor transformatie naar moskee niet al te ingewikkeld was. De glazen kunstwerken op de strokenvensters zijn abstracte vogels, dus geen belemmering voor de beeldtaal in de moskee. Wel is de oriëntatie gewijzigd en is er op een andere plek in de ruimte een trap aangebracht. De moskee gaat uitbreiden met nieuwbouw, dan zal dit gebouw worden toegewezen aan de vrouwen.

Het is mooi om te zien dat alle kerkgebouwen, ondanks de leegloop van de kerk, nog steeds in gebruik zijn als godshuizen. Daarmee is de toekomst voor deze gemeentelijke monumenten wel zeker gesteld.

Tekst: Lidwien van Grieken


Share on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Facebook

Uitgelicht

Meta Slider Pro ‹ Van Eesteren Museum — WordPress Presentatie Coalitie-akkoord


van Eesteren Museum