Object van de Maand: Jaarsma-kachel

Ze worden ook wel de Rolls Royces onder de kachels genoemd: in de kachels van De Koninklijke Haardenfabriek E.M. Jaarsma komen kwaliteit en esthetiek perfect samen. Nu de dagen korter worden en we de verwarming in huis weer een paar graden hoger zetten, is het tijd om deze kachel in het zonnetje te zetten. Daarom is de kachel van Jaarsma in november het Object van de Maand.

De geschiedenis
Voordat we in de geschiedenis duiken moet eerst even iets opgehelderd worden over de de firma Jaarsma. Daar bestaan er namelijk twee van: twee kachelfabrikanten met dezelfde achternaam. De ene is E.M Jaarsma (Everhardus Mennes Jaarsma), de ander is Jan Jaarsma. Jan en Everhardus waren broers en hebben ieder afzonderlijk hun bedrijf opgebouwd. De fabriek Jan Jaarsma was in Scheveningen gevestigd en ging later samen met het bedrijf DRU. Maar aangezien de kachel in de collectie van het Van Eesteren Museum een E.M. Jaarsma betreft, richten we ons in dit artikel op dit bedrijf. De Koninklijke Haardenfabriek E.M. Jaarsma was in de eerste helft van de vorige eeuw namelijk ook veruit de bekendste fabrikant van kachels in Nederland. De Jaarsma-kachels werden uitgebracht in verschillende stijlen, van modernistisch tot art-nouveau, gemaakt van gietijzer en al dan niet versierd met smeedwerk. Ze werden de ‘Rolls Royces onder de kachels’ genoemd. De Jaarsmafabriek begon als ijzerwarenfabriek in 1868 in Sneek, Friesland. In 1904 besloot oprichter E.M. Jaarsma de fabriek naar Hilversum te verhuizen; in het Gooi en dichtbij de grote steden bevond zich een grotere afzetmarkt. Eenmaal in Hilversum gevestigd, treedt E.M Jaarsma af om plaats te maken voor zijn zonen, die de fabriek voortzetten. De kachels werden in die tijd vooral gestookt met kolen, soms met olie.

Woonkamer centrale plek in huis

Tot het einde van de jaren 50 van de twintigste eeuw was die kolenkachel dan ook de norm in ieder huishouden. Men had daarvan in huis één exemplaar en dat stond in de woonkamer. Omdat het als gevolg daarvan in de woonkamer lekker warm was, was dit de ruimte waar het gezin samen kwam, om te eten, te spelen, te lezen, te naaien of naar de radio te luisteren. Dankzij de kachel was de woonkamer de centrale plek in huis in de jaren 50. Ook in de Van Eesteren Museumwoning bevindt zich slechts één kachel; in de woonkamer. Uiteraard is dit een model van E.M Jaarsma.

Mica ruitjes en de kolenkit
Het exemplaar in de museumwoning is een bijzonder luxe model dat heel Goed Wonen verantwoord is; zo mooi rond en van glimmend staal met weinig opsmuk. Veel mensen die in die tijd zijn opgegroeid, herinneren zich echter een simpeler zwart en vierkant model, met zogenoemde mica ruitjes. Mica is een mineraal dat bestand is tegen hoge temperaturen en daarom geschikt is als haardglas. De kleur is bruin, maar doorzichtig waardoor je door de ruitjes kon zien of de kolen nog brandden. Bij een kolenkachel hoorde natuurlijk ook een kolenkit. Een kolenkit is een soort emmer, speciaal gemaakt om kolen vanuit het kolenhok ─ dat zich elders in huis bevond ─ naar de kolenkachel te brengen. Met het as uit de kachel werden in de winter de stoepen ijs- en sneeuwvrij gemaakt.

Van kolen naar gas
In 1963 werd in Groningen een belangrijke ontdekking gedaan: een enorm aardgasveld bevindt zich daar in de bodem. Met de zogenoemde gasbel van Slochteren lijkt een eindeloze bron van aardgas aangeboord. Deze ontdekking luidt het einde in van de kolenkachels, want vanaf halverwege de jaren 60 stapt Nederland massaal over op aardgas. Kolenkachels maakten plaats voor gaskachels die waren aangesloten op de gasleiding die overal in Nederland werd aangelegd. Aardgas was goedkoper, schoner en bespaarde gezinnen tijd: het was aanzienlijk minder gedoe om de gaskachel aan te zetten dan de kolenkachel.

Bezoek de museumwoning
Benieuwd hoe de E.M Jaarsma-kachel eruit ziet in een echte jaren 50 setting? Kom deze en vele andere designklassiekers dan bekijken in de Van Eesteren Museumwoning. De woning is te bezoeken op donderdag t/m zondag. Klik hier voor meer informatie en tickets voor de museumwoning.

Andere Objecten van de Maand
Bekijk hier alle andere Objecten van de Maand.

Meer lezen over kachels van E.M Jaarsma? Het Centraal Museum schreef hierover een uitgebreid artikel. Het is hier te lezen.

Auteur: Lisa Hardon, coördinator Van Eesteren Museumwoning en auteur van Zakka Stories.


Uitgelicht

Verkoop Tussen Kunst & Vintage. Vrijwilliger Jennifer toont telefoon. Foto: Anna Ietswaart.


van Eesteren Museum